و كليهء تحريرات و مكاتباتشان درين زبان بود « 1 » . معمارى و پيشه و هنر فرگوسن « 2 » در كتاب معروف خود راجع به « تاريخ معمارى » مينويسد كه معمارى شرقى از فتوحات اسكندر كبير تا زمان طلوع ساسانيان ساده و خالى از هرگونه تركيب بوده است ، اين نظريه بطور كلى درست و متين است ، ليكن در هاترا ( الحضره ) واقع ما بين دجله و فرات بفاصلهء چند ميل در مغرب بلاد آشور خرابه‌هائى هنوز موجود است كه آنها را منسوب به پارتى خالص ميدانند . براى اينكه شهر مزبور تا اوائل قرن دوم بعد از ميلاد موقع مهمى را دارا نبوده و آميانوس - مارسلينوس « 3 » در سال 363 ميلادى مينويسد « هاترا از مدت متمادى است كه ويران و متروك مانده است » . شهر نامبرده محاط به ديوارى مدور و ضخيم بوده و بواسطهء برج و باروئى كه در فواصل معينى بنا شده بودند استحكام يافته و با خندقى عميق و پهن كه شهر را در احاطه داشت حفظ و حراست ميشده است . محيط شهر متجاوز از سه ميل بود . در وسط آن آثار كاخ سلطنتى موجود مىباشد . ساختمان عمدهء آن عبارتست از هفت طالار كه باندازه‌هاى مختلف از نود پا در چهل و از سى پا در بيست متوازى يكديگر قرار گرفته‌اند ، طالارهاى نامبرده تماما مسقف ضربى ميباشند . ارتفاع آنها مختلف و نيز روشنائى آنها از دهنه و هلال‌هائى بوده است كه به سمت مشرق باز ميشده است . ميس گرترودبل « 4 » مينويسد « طالار بزرگ كه آن در قسمت داخل ، كار به اين نداريم كه اندازه‌اش چيست ، بواسطهء ستون يا پايه تكه و پاره نشده ( يعنى در وسط آن ستون و پايه‌اى نيست ) يكى از بناهاى شاهانه و مجلل و عالى بشمار آمده تا اينحد كه هيچ نقشه و طرح مربوطه به معمارى را نميشود بر آن برترى داد . اين طاق بزرگ مجلل توجه معماران ساسانى و

--> ( 1 ) - دو سند به زبان يونان باستان مورخهء سال 225 سلوكى ( 88 قبل از ميلاد ) و 295 ( 21 - 22 قبل از ميلاد ) به ترتيب و مربوط به نقل و انتقال يك تاكستان كه جديدا در ماد غربى كشف شده است براى اينموضوع نهايت درجه مهم و قابل‌توجه مىباشد . رجوع شود بمقالهء ( Ellis H . Munns ) در جريدهء « مطالعات زبان يونان » شمارهء 34 ، صفحه 69 ، 1914 ، بخش دوم ( مؤلف ) . ( 2 ) - Fergusson . ( 3 ) - Ammianus Marcellinus . ( 4 ) - Miss Gertrude Bell .